ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ ମହିଳା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ: ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ପ୍ରକୃତ ଛବି

୨୦୨୬, ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମହିଳା ଦିବସ ଅବସରରେ, ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ଥିମ୍ ରହିଛି  “Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls.” ଅର୍ଥାତ୍ “ବିଶ୍ଵର ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳା ଏବଂ ବାଳିକାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକାର, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ।” ଏହି ଥିମ୍ ବାଛିବା ପଛରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପାରମ୍ପରିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଫର୍ମାଲିଟି ରହିନି ବରଂ ବିଶ୍ବ ତଥା ସମାଜରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ତିନି ଦିଗରେ କାମ କରିବା ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଆବଶ୍ୟକତା। ସେ ମହିଳା ହୁଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ମଣିଷ ହିସାବରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜୀବନଧାରଣର ପ୍ରକ୍ରିୟା, ମୌଳିକ ଅଧିକାର ତଥା ଆବଶ୍ୟକତା ସାମ୍ବିଧାନ ତଥା ଆଇନ ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜର ଅଧିକାର ବିଷୟରେ ଦାବି ରଖିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ଵକୁ ମଧ୍ୟ ଜାହିର କରିବା ପାଇଁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ଏହା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ରହିଛି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାଗିଦାରୀ ଏବଂ ଉପସ୍ଥିତିର। ଏହା ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟ ଗଠନମୂଳକ, ସୁଚିନ୍ତିତ ତଥା ବିକାଶମୁଖୀ ହେବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ସେ ମୌଳିକ ଅଧିକାରର ସ°ରକ୍ଷଣ ହେଉ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାଗିଦାରୀ, ଏ ସବୁକୁ ସୁରକ୍ଷା ନ୍ୟାୟପାଳିକା ହିଁ ଯୋଗାଇଥାଏ।

ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଥିମ୍'ର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦିଗଟି ହେଉଛି “ନ୍ୟାୟ” ବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ସରଳ ରାସ୍ତା। ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ପାଇଁ କେବଳ ଯେ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ରାସ୍ତା ସୁଗମ ତଥା ସହଜସାଧ୍ୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ତା’ ନୁହେଁ ବରଂ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵରେ ମଧ୍ୟ ଭାଗିଦାରୀ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଦରକାର। ନ୍ୟାୟପାଳିକା ତଥା ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ କେବଳ ଆଇନର ସ°ରକ୍ଷଣରେ ରହିଲେ ସମାନତା ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ ନାହିଁ, ତା’ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଇନର ସ°ରକ୍ଷଣର ଦାୟିତ୍ଵ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବରେ ବହନ କରିବା ପାଇଁ ପଡିବ।

ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ କିମ୍ବା ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ଦୁନିଆକୁ ବିଚାରକୁ ନେଲେ ଆଜି ୨୦୨୬ରେ ଏପରି ଗୋଟିଏ ଥିମ୍ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମହିଳା ଦିବସ ପାଇଁ ବାଛିବା ହୁଏତ ଅଡୁଆ ଲାଗିପାରେ। ଆମ ଆଗରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତାକୁ ନେଇ ଦର୍ଶାଯାଉଥିବା ଦାବିର ଏହା ବିପରୀତ ମଧ୍ୟ ମନେ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ, ଏହା ହିଁ ସତ୍ୟ ଯେ, ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧିର ଚେଷ୍ଟା ଏବଂ ସ°ସ୍କାର ସତ୍ତ୍ବେ କୌଣସି ଦେଶ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ହାସଲ କରିନାହିଁ। ବିଶ୍ଵବ୍ୟାଙ୍କର “Women, Business and the Law” ୨୦୨୪ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ବିଶ୍ଵବ୍ୟାପି ମହିଳାମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ତଥା ଅଧିକାରର ମାତ୍ର ୬୪% ହିଁ ଉପଭୋଗ କରିଥା’ନ୍ତି। ଆଇନ କେବଳ ସଂରକ୍ଷଣ ତଥା ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଘୋଷଣା କରିଥାଏ।

ବାସ୍ତବରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାଗିଦାରୀ, ନିଯୁକ୍ତି, ସମ୍ପତ୍ତି ତଥା ଭୂମି ମାଲିକାନା, ରାଜନୀତି ତଥା ନୀତି ପ୍ରଣୟନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ତଥା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁରକ୍ଷା; ଏସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅଂଶୀଦାରୀରେ ଫରକ୍ ତଥା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଜାରି ରହିଛି ଏବଂ ଏସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୋର୍ଟ ବା ନ୍ୟାୟାଳୟ ସେହି ସୋପାନ ପାଲଟିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସମାଜରେ ଥିବା ଏହି ବ୍ୟବଧାନକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିହୁଏ କିମ୍ବା ଏହା ନିଜର ଫଇସଲା ଦ୍ଵାରା ବିପରୀତମୁଖୀ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ନ୍ୟାୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ମାମଲାର ଫୈସଲା ନିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମୌଳିକ ଅଧିକାରକୁ ହନନ କରୁଥିବା ଘଟଣାର ଆଇନଗତ ତର୍ଜମା କରନ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଆଇନର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି। ଏସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାଜିକସ୍ତରରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ମଧ୍ୟ କହିଥାଏ ଯେ, ସାମାଜିକ ତଥା ନ୍ୟାୟିକ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ପାଇଁ ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ହେବା ଜରୁରୀ।

ବିଶ୍ଵବ୍ୟାପୀ ଯଦିଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ତଥା ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵରେ ଉନ୍ନତି ଦେଖାଦେଇଛି, ତଥାପି ଏହା ସମୁଦ୍ରକୁ ଶଙ୍ଖେ ସଦୃଶ। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ ବା ବିଚାରପତି ସ୍ତରରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ଅସମାନତା ଖୁବ୍ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ବିଶ୍ବରେ ସମସ୍ତ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ୪୦% ମହିଳା ବିଚାରପତି ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ସୂଚକାଙ୍କକୁ ଦେଖିଲେ ଚିତ୍ର ଖୁବ୍ ବେଶୀ ହତୋତ୍ସାହିତ ହେଲା ଭଳି ଲାଗେନି। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଅନୁସାରେ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସୋପାନ ତଥା ପଦାନୁକ୍ରମକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଲୋୟର କୋର୍ଟରୁ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ତଥା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ପଦୋନ୍ନତିକୁ ଦେଖିଲେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ! ବିଶ୍ଵର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ତଥା ସାମ୍ବାଧାନିକ ଅଦାଲତ ଗୁଡ଼ିକରେ ବିଚାରପତି ସ୍ତରରେ ସାଧାରଣତଃ ୨୭-୩୦ ପ୍ରତିଶତ ମହିଳା ରହିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ଵର ସମସ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ବା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟକୁ ବିଚାରକୁ ନେଲେ ପ୍ରତି ଚାରିଜଣ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସ°ଖ୍ୟା ଏକରୁ ମଧ୍ୟ କମ୍। ଏଥିରୁ ନ୍ୟାୟାଳୟର ସ୍ତର ଯେତେ ଉଚ୍ଚ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ସେତେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

କେବଳ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ନ୍ୟାୟାଳୟ ନୁହେଁ ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଦାଲତକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା, ସେଠି ମଧ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଜାତିସଂଘର ପ୍ରମୁଖ ନ୍ୟାୟିକ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଦାଲତରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ କମ୍ ବୋଲି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଏ। ୧୯୪୫ରେ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପରଠାରୁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ୧୧୫ ଜଣ ବିଚାରପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ୬ ଜଣ ମହିଳା ବିଚାରପତି ହିଁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଅଦ୍ୟାବଧି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅଦାଲତରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀ ମାତ୍ର ୫% ରହିଛି। ଯଦିଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ବେଞ୍ଚରେ ବସିଥିବା ସମୁଦାୟ ୧୫ ଜଣ ବିଚାରପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୫ ଜଣ ମହିଳା ବିଚାରପତି ରହିଛନ୍ତି।

ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯେ କେତେ ମନ୍ଥର ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୋଇପଡ଼େ। ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅପରାଧ ଅଦାଲତରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିବା ତା’ହେଲେ ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଏକ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଛି। ଏହାର ୧୮ ଜଣ ବିଚାରପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୯ ଜଣ ମହିଳା ବିଚାରପତି ରହିଛନ୍ତି। ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ନିର୍ମାଣ ପରଠାରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୪୪% ରହିଛି। ଯଦି ଆମେ ୟୁରୋପୀୟ ମାନବାଧିକାର ଅଦାଲତ ଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ତା’ହେଲେ ଏଠାରେ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ମହିଳା ବିଚାରପତି ରହିଛନ୍ତି। ସେହିପରି କିଛି ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଦାଲତ ଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ବିଚାରପତି ନିର୍ବାଚନର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଲିଙ୍ଗଗତ ଭାବରେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ରଖା ଯାଉଛି। ଏହା ଆମ ଆଗରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସଂସ୍ଥା ଗୁଡିକର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଣାଳୀଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାଜନୈତିକ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତିର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି।

ଯଦି ଆମେ ଭାରତର ନ୍ୟାୟାଳୟଗୁଡିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ତା’ହେଲେ ଏଠାରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଆମକୁ ବିଶ୍ଵ ପରିସ୍ଥିତିର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ଛବି ପରି ହିଁ ଲାଗିବ। ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ୧୯୫୦ରେ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ବିଚାରପତି ଭାବରେ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଫାତିମା ବିବି ୧୯୮୯ ମସିହାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଇତିହାସରେ ୨୦୨୫ ପ୍ରାରମ୍ଭ ସୁଦ୍ଧା ନିୟୋଜିତ ସମସ୍ତ ୨୭୦ ଜଣ ବିଚାରପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ୧୧ ମହିଳା ବିଚାରପତି ରହିଛନ୍ତି। ନିକଟ ଅତୀତରେ ହିଁ ଅନୁମୋଦିତ ଥିବା ସମସ୍ତ ୩୪ ଜଣ ବିଚାରପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ସର୍ବକାଳୀନ ଇତିହାସରେ ସର୍ବାଧିକ ୪ ଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ୧୧-୧୨% ମହିଳା ବିଚାରପତି ବେଞ୍ଚର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ କରିଥିଲେ। ସର୍ବଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପ୍ରାୟ ଚାରି ଦଶନ୍ଧି ପରେ ଯାଇ ଜଣେ ମହିଳା ବିଚାରପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥିବାବେଳେ ଆଜି ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା କୌଣସି ମହିଳା ବିଚାରପତି ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ନାହାନ୍ତି। ଏହା ଭାରତର ନ୍ୟାୟାଳୟ ତଥା ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟର ଏକ କଠୋର ଉଦାହରଣ। ଯଦି ଆମେ ଭାରତର ହାଇକୋର୍ଟ ଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ବିଚାର କରିବା ସେଠି ମଧ୍ୟ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ନିମ୍ନ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ ହିଁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମିଳିଥାଏ।

୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ସମସ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟ ଗୁଡ଼ିକରେ ଅନୁମୋଦିତ ଥିବା ୧୧୦୦ ବିଚାରପତି ପଦବୀରୁ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୧୬୦-୧୭୦ ରହିଥିଲା, ଯାହା ସମୁଦାୟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାର ୧୪-୧୫% ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସୀମିତ। ଯଦି ଜିଲ୍ଲା କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଅଦାଲତ ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବା ତା’ହେଲେ ସେଠାରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଉତ୍ସାହଜନକ ମନେହୁଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ନିମ୍ନ ଅଦାଲତରେ ପ୍ରାଥମିକସ୍ତରରେ ମହିଳା ନ୍ୟାୟିକ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀ ୩୦-୩୫% ରହିଛି ଏବଂ କିଛି ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗୀତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ତଥା ସ°ରକ୍ଷଣ କାରଣରୁ ନିମ୍ନ ଅଦାଲତରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୪୦% ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ଏହି ପରିସଂଖ୍ୟାନ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ବାରା ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ, ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵସ୍ତରରେ ଏହି ଗତି ନ୍ୟାୟାଳୟର ସ୍ତର ଉଚ୍ଚ ହେବା ସହ ନିମ୍ନଗାମୀ ହେବା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ।

ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵରେ ଏପରି ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଦେଖାଯିବା ପଛରେ ଆମର ସାମାଜିକ ତଥା ସଂସ୍ଥାଗତ ଗଠନ ପ୍ରଣାଳୀର ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି। ଭାରତରେ ବରିଷ୍ଠ ନ୍ୟାୟିକ ନିଯୁକ୍ତି ସାଧାରଣତଃ ଅଭିଜ୍ଞ ବା Seasoned Litigatorsଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ହୋଇଥାଏ। ଏବଂ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି କୋର୍ଟରୁମ୍ ଗୁଡିକରେ, ସେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ମାମଲା ହେଉ କିମ୍ବା ବାଣିଜ୍ୟ, ସେଠି ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟ ରହି ଆସିଛି। ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷାର୍ଦ୍ଧରୁ ହିଁ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ। ଘର-ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ଵ, ସନ୍ତାନ ଲାଳନପାଳନ, ଘରକାମରେ ଅସମାନ ଶ୍ରମ ବଣ୍ଟନ, ସୀମିତ ସୁଯୋଗ, ଉଚିତ୍ ବୃତ୍ତିଗତ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ଅଭାବ ତଥା ନେଟୱର୍କର ଅଭାବ, ଏସବୁ ଜଣେ ମହିଳା ଓକିଲଙ୍କ କ୍ୟାରିୟର ଗଠନରେ ସମ୍ମିଳିତ ଭାବରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି।

ପଦୋନ୍ନତି ପ୍ରାୟତଃ ବରିଷ୍ଠତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ, ଯେହେତୁ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ପୁରୁଷ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ବିଳମ୍ବରେ ଆଇନଗତ ବୃତ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥା’ନ୍ତି। ତେଣୁ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ସେମାନେ ବିଳମ୍ବରେ ପହଞ୍ଚିଥା’ନ୍ତି। ବିଚାରପତିଙ୍କ ଅବସର ନେବାର ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୟସ ରହିଛି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଅଦାଲତରେ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି। ଏହି ସାମାଜିକ ତଥା ସ°ସ୍ଥାଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହିଁ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଶୀର୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ କରିଥାଏ। ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଯେ କେବଳ ଉଚ୍ଚପଦବୀ କିମ୍ବା ବିଚାରପତି ସ୍ତରରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ତା’ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପଦବୀ ତଥା କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ ମହିଳାଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ବାରି ହୋଇପଡ଼େ। ନିକଟରେ ହୋଇଥିବା ଭାରତୀୟ କୋର୍ଟ ପରିସର ଗୁଡିକର ଭିତ୍ତିଭୂମିର ସର୍ବେକ୍ଷଣ ରିପୋର୍ଟରୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟର ଚିତ୍ର ଜଳଜଳ ଦିଶେ।

୨୦୨୩ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଭିତ୍ତିଭୂମି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାୟ ୧୯.୭% ଜିଲ୍ଲା ଅଦାଲତ ପରିସରରେ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ ଶୌଚାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ସଂସଦରୁ ପ୍ରକାଶିତ ଡାଟା ଅନୁସାରେ, ୨୬% କୋର୍ଟ ପରିସରରେ ପୃଥକ ମହିଳା ଶୌଚାଳୟ ମଧ୍ଯ ନାହିଁ। ଆହୁରି ଚିନ୍ତାଜନକ ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିବେଶ, ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତଥା ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ଡିସ୍ପେନ୍ସର ଇତ୍ୟାଦି ଆଧାରରେ ଜିଲ୍ଲା ଅଦାଲତ ଗୁଡ଼ିକରେ ମାତ୍ର ୬.୭% ଶୌଚାଳୟ “ମହିଳା-ଅନୁକୂଳ/ଉପଯୋଗୀ” ବିବେଚିତ ହୋଇପାରିବ। ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କୋର୍ଟ ପରିସରରେ ମହିଳା ଉପଯୋଗୀ ପରିମଳ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅଭାବ ରହିଛି।

ଏହି ପରିସଂଖ୍ୟାନଗୁଡିକ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ, ମହିଳାମାନେ ଓକିଲ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟିକ ବେଞ୍ଚ୍ ଆରୋହଣ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସ୍ୱୟଂ କୋର୍ଟ ପରିସରରେ ହିଁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ତଥା ଶୌଚାଳୟ ପରି ବେସିକ୍ ଆବଶ୍ୟକତା ବା ମୌଳିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ତଥା ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ। ପୃଥକ, ପରିଷ୍କାର ତଥା ସୁସ୍ଥ ଶୌଚାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ସୁବିଧା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଯେକୌଣସି ଫିଲ୍ଡରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ନିରାପଦ ତଥା ସମାନ ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ। ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୨୧ ଆଧାରରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ନିଜେ ଶୌଚାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୌଳିକ ଅଧିକାର ତଥା ଜୀବନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଆଧାର ବୋଲି ବିଚାର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଆଧାରରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସମସ୍ତ ହାଇକୋର୍ଟ ତଥା ରାଜ୍ୟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ମହିଳା, ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ତଥା ଟ୍ରାନ୍ସଜେଣ୍ଡରଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥକ ଶୌଚାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ ମହିଳାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ତଥା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵକୁ ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱ କାହିଁକି ଦିଆଯାଉଛି? କୋର୍ଟ ସମୁହ କେବଳ ବିବାଦର ସମାଧାନ ଯେ କରନ୍ତି, ତାହା ନୁହେଁ, ବରଂ ସେମାନେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି। ଘରୋଇ ହିଂସା, ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡନ, କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଷମ୍ୟ, ଜମି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ମାଲିକାନା, ଉତ୍ତରାଧିକାର ଅଧିକାର କିମ୍ବା ପ୍ରଜନନ ସ୍ଵାୟତ୍ତତା ଏସବୁ ମାମଲାରେ ନିଜେ ବିଚାରପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟର ଜୀବନ୍ତ ଛବି ଦେଖିଥିବା ସ୍ଵୀକାର କରନ୍ତି। ଖଣ୍ଡପୀଠରେ ବିଚାରଗତ ବିବିଧତା ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ। ବିଚାରପତିମାନେ ଆଇନ ଦ୍ଵାରା ଆବଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସତ୍ଵେ ଅଙ୍ଗେନିଭା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କୁ ମାମଲା ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କରାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ନ୍ୟାୟାଳୟ ଗୁଡ଼ିକରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ ମଧ୍ଯ ସାମାଜିକସ୍ତରରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ଦିଗରେ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ।

ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୟସ୍କ ଯୁବତୀ କିମ୍ବା ସ୍କୁଲ୍ ଛାତ୍ରୀ ଗୋଟିଏ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ ଜଣେ ମହିଳା ଐତିହାସିକ ରାୟ ଦେବା କିମ୍ବା ଦକ୍ଷତାର ସହ କୋର୍ଟରୁମରେ ତର୍କ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ଧାରା ତଥା ସାମାଜିକ ସ°ସ୍କାରକୁ ନୂତନ ଭାବରେ ରଚନା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ତଥା ମନୋବଳ ପାଆନ୍ତି। ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵର ଷ୍ଟେରିଓଟାଇପ୍'କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବାର ସାହସ ଜୁଟାନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ବିଚାର ତଥା କଳ୍ପନା ଶକ୍ତିକୁ ନୂତନ ଦିଗ ଦେଇଥାଏ। ବାର୍ ଭିତରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞ ମେଣ୍ଟରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରମୋସନ୍ ତଥା ପଦୋନ୍ନତିରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ, ପରିବାର ଏବଂ କ୍ୟାରିୟର ଏସବୁ ଭିତରେ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷା କରି ପାରିବା ପରି ପଲିସି ତଥା ସ°ସ୍ଥାଗତ ନୀତି ଦ୍ଵାରା ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘମିଆଦି ଭାଗିଦାରୀକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିବ।

ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଅପରାଧ ଅଦାଲତରେ ପୁରୁଷ ଏବଂ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ଅନୁପାତକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ଯଦି ସଚେତନତା ଏବଂ ପ୍ରାଥମିକତାର ସହ ନୀତିଗୁଡିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ନ୍ୟାୟପାଳିକାରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ହାସିଲ କରିବା ଆଦୌ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଏବେ ହିଁ ଉଚିତ୍ ସମୟ ଯେ ଆମକୁ ମହିଳା ଦିବସ ନାମକ ସଂସ୍କାରକୁ ଉତ୍ସବରୁ ଉର୍ଦ୍ଧକୁ ନେବାକୁ ପଡିବ। ସ୍ୱଚ୍ଛ, ସଚେତନ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ତଥା ବିବିଧତା ହିଁ ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଦୂର କରିପାରିବ। ଯେତେବେଳେ ଆମ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ତଥା ବିଚାରପତି ସ୍ତରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ଯାଇ “Right. Justice. Action.” କେବଳ ଗୋଟିଏ ସ୍ଲୋଗାନ ହୋଇ ନରହି ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଉପଯୋଗୀ ବା ପ୍ରସଙ୍ଗିକ ହୋଇପାରିବ। ଯେତେବେଳେ ବିଚାରପତି ବା ଆଇନ ତଥା ଅଧିକାରର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ସ୍ତରରେ କେବଳ ମହିଳା ନୁହନ୍ତି ବରଂ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକ ଆସୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ହିଁ ଅଧିକାରର ଅର୍ଥ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ନିରୂପଣ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ସିଷ୍ଟମ୍ ଅଧିକ ଇନକ୍ଳୁସିଭ ହୋଇଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଅଦାଲତ ପରିସରରେ ସମାନତା ରକ୍ଷା ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କର ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ବିଶ୍ଵାସ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥାଏ।

ନିରପେକ୍ଷତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ନ୍ୟାୟପାଳିକା ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତା’ର ନୈତିକତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥାଏ। କେବଳ ସମାନତା କିମ୍ବା ସଶକ୍ତିକରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ସାମାଜିକ ତଥା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ଦୂର କରି, ନିଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସ°ସ୍କାର ଆଣିବା ସହ ଅଦାଲତ ପରିସରରେ ବେସିକ୍ ନିଡ୍- ସୁସ୍ଥ ଶୌଚାଳୟ ପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହିଁ ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି ପ୍ରଦାନ କରିବ।

୨୦୨୫ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଯେତେ ବି ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ, ସେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅଦାଲତରେ ୪୦% ମହିଳା ବିଚାରପତି ହୁଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ୩୦% ମହିଳା ବିଚାରପତି ହୁଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଭାରତର ଜିଲ୍ଲା ତଥା ନିମ୍ନ ଅଦାଲତରେ ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ଭାଗିଦାରୀ ୪୦% ଠୁ ଅଧିକ ରହିବା ହେଉ - ଏ ସମସ୍ତେ ଯଦିଓ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଚିତ୍ର ରଖନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିସ°ଖ୍ୟାନ କଦାପି ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟ ଦୂର କରିବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସନ୍ତୋଷଜନକ ନୁହେଁ। ଆଉ ଯଦି ଏହି ପରିସଂଖ୍ୟାନରେ ଥିବା ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିର ପରିମାଣ ଆମକୁ ଖୁସି କରି ପାରୁଛି, ତା’ହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆମ ସୁସ୍ଥ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗ ତଥା ସ୍ତରରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗଗତ ବୈଷମ୍ୟକୁ ସ୍ଵୀକାର କରୁଛି। ଏହି ପରିସଂଖ୍ୟାନ ଉଭୟ ପ୍ରଗତି ତଥା ଅସମାନତାକୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରେ।

ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଭିତରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି କେବଳ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ, ଏହା ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଜିଲ୍ଲା କୋର୍ଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ ବଢ଼େ, ସେମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ ହୁଏ, ମହିଳା ବିଚାରପତିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼େ ସେତେବେଳେ ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧିକ ଲୋକାଭିମୁଖୀ ହୋଇଥାଏ। ଯେହେତୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵସ୍ତରରେ ବିଚାରଗତ ବିବିଧତାର ଉପସ୍ଥିତି ସ୍ଵାଗତଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ତତ୍ପଶ୍ଚାତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସମୁହ ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରତୀତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କର ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ବିଶ୍ଵାସ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମହିଳା ଦିବସ ୨୦୨୬ର ଥିମ୍ ଆମ ଆଗରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦିଏ ଯେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା କେବଳ ମାତ୍ର ଉତ୍ସବ ପାଳନର ସମୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାର ସମୟ। ନ୍ୟାୟାଳୟ ଗୁଡ଼ିକରେ ବିଚାରପତି ତଥା ସିନିୟର୍ ଲୟାର ସ୍ତରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵ ହିଁ ସମ୍ବିଧାନରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା ସମାନତାର ଅଧିକାରକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ସହ ଉଚିତ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପାରିବ। ମହିଳାମାନେ କେବଳ ଆଇନ ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯେତେବେଳେ ମହିଳାମାନେ ସ୍ଵୟଂ ସେହି ଆଇନର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହିବେ ସେତେବେଳେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ସମ୍ଭବ ହେବ।
Bhubaneswar | Email: ipsitadr@yahoo.in | Mob- 8018053395